Plan dnia/tygodnia/roku

Dzienny rozkład zajęć wg koncepcji bł. E. Bojanowskiego dla wszystkich grup wiekowych

filozofia naszego dnia

Dziecko przychodzi, aby spotkać; zatrzymuje się, aby zauważyć; odkrywa, aby się zachwycić; działa, aby doświadczyć swojej sprawczości; służy, aby odkryć radość dawania; odpoczywa, aby odzyskać siły; rozeznaje, aby uczyć się wybierać dobro; dziękuje, aby dostrzec otrzymane dary; i odchodzi, aby nieść dobro dalej.

Po czasie swobodnego wejścia w dzień następuje zatrzymanie całej grupy.

Poranny krąg może obejmować:

• powitanie,
• modlitwę w kaplicy, znak krzyża
• pieśni, piosenki,
• chwilę ciszy,
• rozmowę o samopoczuciu,
• przypomnienie rytmu dnia,
• przedstawienie planu i możliwych działań,
• określenie zadań i dyżurów,
• zauważenie tego, co wydarzyło się w grupie.
• gimnastykę poranną

To również moment, w którym dzieci uczą się zatrzymania przed działaniem.

Dziecko w bardzo prostej formie uczy się pytać:

• Co teraz czuję?
• Co widzę?
• Czego potrzebuję?
• Co mogę zrobić dobrego?

To pierwsze, dostosowane do wieku doświadczenie uważnego przeżywania własnego dnia.

Codzienne czynności nie są traktowane jako przerwa od edukacji.
One są edukacją.

Dziecko:

• samodzielnie korzysta z toalety,
• myje ręce,
• ubiera się i rozbiera w miarę swoich możliwości,
• przygotowuje się do posiłku,
• nakrywa do stołu,
• sprząta po sobie,
• odkłada materiały,
• dba o swoje miejsce,
• pomaga młodszemu lub potrzebującemu koledze.

W ten sposób realizują się założenia planu daltońskiego dotyczące samodzielności i odpowiedzialności. Dziecko otrzymuje realne zadania, które mają znaczenie dla jego samego i całej wspólnoty.

W pedagogice Bojanowskiego codzienna praca nie jest przeciwieństwem zabawy. Jest naturalnym sposobem wychowania do odpowiedzialności, pracowitości i służby.

To przestrzeń na uczenie się poprzez doświadczenie.

Dziecko może: obserwować, pytać, eksperymentować, badać, porównywać, klasyfikować, konstruować, liczyć, opowiadać, słuchać, tworzyć hipotezy  poszukiwać rozwiązań.

Nauczyciel nie musi zawsze „prowadzić zajęcia”. Często towarzyszy dziecku w jego odkrywaniu: obserwuje, zadaje pytania, podsuwa materiał, prowokuje sytuację problemową. Edukacja może odbywać się również przez zabawę, spontaniczne doświadczenia, spacery itp.

Wykorzystywane mogą być:

• projekty,
• doświadczenia,
• zabawy badawcze,
• literatura,
• drama,
• aktywność artystyczna,
• działania matematyczne,
• konstrukcje,
• zadania indywidualne,
• praca w parach i małych zespołach.

Dziecko może podejmować zadanie na różnym poziomie trudności
i w swoim tempie. Jest to istotny element indywidualnego podejścia do dziecka.

W ciągu dnia pojawiają się działania, których dziecko nie może i nie powinno wykonywać samo.

Są to:

• projekty zespołowe,
• wspólne budowanie,
• zabawy konstrukcyjne,
• przygotowanie uroczystości,
• działania artystyczne,
• wspólne rozwiązywanie problemów,
• zabawy kooperacyjne,
• pomoc koleżeńska,
• wspólne podejmowanie decyzji.

Dzieci uczą się:

• słuchać,
• czekać,
• dzielić się,
• negocjować,
• prosić o pomoc,
• udzielać pomocy,
• respektować granice,
• rozwiązywać konflikty.

Współpraca nie oznacza po prostu siedzenia przy jednym stole. Chodzi o rzeczywiste współdziałanie, dzielenie się odpowiedzialnością i korzystanie z kompetencji innych osób.

W ciągu dnia każde dziecko otrzymuje zadania adekwatne do wieku.

Mogą to być np.:

• dyżury,
• podlewanie roślin,
• nakrywanie do stołu,
• porządkowanie materiałów,
• przygotowanie miejsca pracy,
• pomoc w ogrodzie,
• troska o wspólną przestrzeń,
• pomoc młodszemu dziecku,
• przygotowanie materiałów dla grupy.

Dziecko doświadcza, że „Moje działanie ma znaczenie dla innych.”

Bojanowski: praca i służba.

Dalton: odpowiedzialność i sprawczość.

W planie daltońskim odpowiedzialność nie oznacza ślepego wykonywania poleceń, ale stopniowe rozumienie własnego wpływu na działanie i jego rezultat.

To przestrzeń, w której dziecko może powiedzieć: „A może zrobimy inaczej?”

Dzieci:

• tworzą,
• konstruują,
• malują,
• śpiewają,
• tańczą,
• odgrywają scenki,
• budują,
• projektują,
• tworzą własne zabawy,
• wykorzystują materiały naturalne i wtórne,
• rozwijają własne pomysły.

Nauczyciel nie musi dostarczać gotowego efektu. Czasem najważniejsze pytanie brzmi: „Co chciałbyś z tym zrobić?”

To jest właśnie sprawczość.

Odpoczynek nie jest nagrodą za „grzeczne zachowanie”. Jest prawem i potrzebą dziecka. W zależności od wieku i indywidualnych potrzeb może obejmować:

• sen,
• relaksację,
• słuchanie muzyki,
• audiobook,
• czytanie,
• kontakt z książką,
• zabawy sensoryczne,
• ćwiczenia oddechowe,
• chwilę ciszy,
• spokojne działania indywidualne.

Dziecko uczy się rozpoznawać:

„Jestem zmęczony.”

„Potrzebuję ciszy.”

„Potrzebuję ruchu.”

„Potrzebuję pobyć sam.”

„Potrzebuję kogoś poprosić o pomoc.”

To jest bardzo ważny element samoregulacji i troski o siebie.

Jest to czas na spokojne domknięcie dnia. To czas zatrzymania się po całym dniu doświadczeń, działania, zabawy, pracy, odkrywania i bycia we wspólnocie. Dziecko ma możliwość spojrzenia na to, co wydarzyło się tego dnia, zauważenia własnego wysiłku, relacji z innymi, przeżytych emocji oraz dobra, którego doświadczyło lub które samo uczyniło.

Zakończenie dnia nie jest formalnym podsumowaniem zajęć ani sprawdzaniem wiedzy. Jest chwilą uważności i refleksji, dostosowaną do możliwości rozwojowych dziecka. Dziecko stopniowo uczy się zatrzymywać, zauważać, nazywać i dostrzegać dobro.

W tym rytmie dziecko:

• zatrzymuje się po zakończeniu aktywności,
• przypomina sobie najważniejsze wydarzenia dnia,
• zauważa swoje sukcesy i wysiłek,
• nazywa swoje przeżycia i emocje,
• dostrzega dobro otrzymane od innych i dobro, które samo uczyniło,
• podejmuje prostą refleksję nad własnym działaniem,
• sprawdza wykonanie swoich zadań i obowiązków,
• porządkuje miejsce zabawy i pracy,
• przygotowuje swoje rzeczy do powrotu do domu,
• dziękuje za wspólnie spędzony czas,
• żegna się z dziećmi i nauczycielami,
• przechodzi spokojnie ze wspólnoty przedszkolnej do wspólnoty rodzinnej.

Przykładowe pytania i zaproszenia do refleksji:

• Co dzisiaj najbardziej zapamiętałeś?
• Co sprawiło Ci radość?
• Co udało Ci się zrobić samodzielnie?
• Z czego jesteś dzisiaj zadowolony?
• Czy było coś, co było dla Ciebie trudne?
• Komu dzisiaj pomogłeś?
• Kto pomógł Tobie?
• Czego nowego dzisiaj się dowiedziałeś?
• Co dobrego wydarzyło się dzisiaj w naszej grupie?
• Za co chcesz dzisiaj podziękować?
• Co chciałbyś jutro zrobić lub spróbować jeszcze raz?

Refleksja może przyjmować różne formy – krótkiej rozmowy, gestu, wyboru symbolu, wskazania obrazka, rysunku, wypowiedzi dziecka, wspólnej modlitwy lub chwili ciszy. Nie każde dziecko musi wypowiadać się na forum grupy. Ważne jest stworzenie przestrzeni, w której każde dziecko może zatrzymać się w sposób dla siebie naturalny.

Istotnym elementem zakończenia dnia jest domknięcie własnego działania. Dziecko, korzystając z planu dnia, oznaczeń lub innych narzędzi daltońskich, może samodzielnie sprawdzić, które zadania zostały wykonane.

Dziecko:

• sprawdza swój plan,
• kończy rozpoczęte działanie lub ustala, co wymaga dokończenia,
• odkłada materiały na miejsce,
• porządkuje przestrzeń,
• sprawdza wykonanie swojego dyżuru,
• przygotowuje rzeczy osobiste,
• bierze odpowiedzialność za pozostawione miejsce.

RAMOWY PLAN DNIA NIE JEST ODERWANY OD KALENDARZA

Każdy dzień ma swoje miejsce w większym rytmie:

JESIEŃ – wdzięczność – dar – przemijanie – troska

• zbiory,
• ogród,
• poznawanie darów ziemi,
• wspomnienie świętych,
• modlitwa za zmarłych,
• przygotowanie do Adwentu.

ADWENT – oczekiwanie – przygotowanie – dobro – cierpliwość

• symbole Adwentu,
• kalendarz adwentowy,
• przygotowanie do Bożego Narodzenia,
• małe gesty dobra,
• oczekiwanie,
• wyciszenie.

BOŻE NARODZENIE – radość – bliskość – wspólnota – obdarowywanie

• kolędowanie,
• jasełka,
• szopka,
• wspólne świętowanie,
• dzielenie się,
• dostrzeganie potrzeb drugiego człowieka.

ZIMA – cisza – troska – światło

• obserwowanie przyrody,
• dokarmianie ptaków,
• eksperymenty ze śniegiem i lodem,
• zabawy ruchowe,
• doświadczenie światła i ciemności.

WIELKI POST – zatrzymanie – wybór – dobro – wytrwałość

• Co mogę zrobić inaczej?
• Z czego mogę zrezygnować?
• Komu mogę pomóc?
• Co dobrego mogę dziś zrobić?

Nie chodzi o nakładanie na dzieci dorosłych praktyk ascetycznych, lecz o proste, dobrowolne działania adekwatne do wieku: pomoc, cierpliwość, rezygnację z wybranej przyjemności, dzień bez gotowych zabawek, uczynki dobroci, wyciszenie.

WIELKANOC – nowe życie – radość – nadzieja – odrodzenie

• obserwacja budzącej się przyrody,
• symbole Wielkanocy,
• opowieści biblijne,
• śpiew,
• wspólne świętowanie,
• doświadczenie nowego życia.

WIOSNA – wzrost – zachwyt – troska – odpowiedzialność

• ogród,
• sadzenie,
• pielęgnowanie,
• obserwowanie wzrostu,
• eksperymenty przyrodnicze,
• troska o stworzenie.

LATO – radość – wspólnota – wdzięczność – wolność

• natura,
• woda,
• ruch,
• wyprawy,
• zabawy terenowe,
• podsumowanie roku,
• wdzięczność za wspólnie przeżyty czas.